Waarom is het eten op een luchthaven zo duur?

Je bent ingecheckt, je koffer is afgegeven en je vliegtuig staat volgens het scherm keurig op tijd. Nu begint het wachten. Misschien krijg je tijdens de vlucht nog een kop koffie en een broodje, al is dat tegenwoordig lang niet bij iedere luchtvaartmaatschappij inbegrepen. Toch lonken de verse broodjes bij de broodjeszaak achter de veiligheidscontrole. Het zou voorlopig zomaar je laatste broodje met Goudse kaas kunnen zijn.

Dan kijk je naar het prijskaartje. Zeven euro voor een belegd broodje, ruim vijf euro voor een bekkertje slappe automaten koffie zonder liefde en voor een flesje water betaal je soms bijna een je halve ticketprijs. Waarom is eten op de luchthaven zo duur? Is dat werkelijk het gevolg van extra kosten, of betaal je vooral zoveel omdat je na de veiligheidscontrole nergens anders meer naartoe kunt?

Het eerlijke antwoord is: beide verklaringen spelen een rol.

Een restaurant op een luchthaven heeft extra kosten

Een café of restaurant achter de veiligheidscontrole werkt onder heel andere omstandigheden dan een broodjeszaak in een winkelstraat. Goederen kunnen niet simpelweg via de achterdeur worden afgeleverd. Leveranciers, voertuigen en producten moeten voldoen aan de veiligheidsregels van de luchthaven. Dat maakt de bevoorrading ingewikkelder, langzamer en duurder.

Ook het personeel komt niet zomaar op de werkplek. Medewerkers die in een beveiligd gedeelte van een luchthaven werken, moeten worden gecontroleerd en beschikken over een speciale toegangspas. Afhankelijk van de luchthaven gelden aanvullende procedures voor toegang tot bepaalde zones. Personeel moet bovendien iedere werkdag door een personeelscontrole of een beveiligde toegang.

De Duitse krant Bild vroeg jaren geleden al naar de hoge horecaprijzen op Duitse luchthavens. Een vertegenwoordiger van luchthavenuitbater Marché wees toen onder meer op hoge huren, personeelskosten, toegangspassen en het scannen van goederen. De genoemde bedragen uit dat artikel stammen uit 2012 en zijn dus niet meer actueel, maar de achterliggende kostenposten bestaan nog steeds.

Hoge huur en dure concessies

Daar komt de huur bij. Een horecalocatie op een drukke luchthaven is commercieel bijzonder aantrekkelijk. Iedere dag lopen er duizenden potentiële klanten langs die vaak ruim voor vertrek aanwezig moeten zijn. Voor zo’n locatie betalen ondernemers doorgaans een stevige huur of concessievergoeding. Soms bestaat die vergoeding gedeeltelijk uit een percentage van de omzet.

Het verbouwen en inrichten van een restaurant op een luchthaven is eveneens duurder. Werkzaamheden moeten binnen strenge veiligheidsregels en vaak buiten de drukste openingstijden plaatsvinden. Daarnaast is de opslagruimte meestal beperkt. Verse producten moeten daardoor vaker in kleinere hoeveelheden worden aangevoerd, wat de logistieke kosten verder verhoogt.

Veel horecazaken moeten bovendien geopend zijn zodra de eerste ochtendvluchten vertrekken en blijven open tot de laatste passagiers zijn vertrokken. Dat betekent zeer vroege, late en soms nachtelijke diensten. Personeel vinden voor zulke werktijden is niet eenvoudig en kan extra toeslagen en vervoerskosten met zich meebrengen.

Je bent na de controle een gevangene klant

De hogere bedrijfskosten verklaren echter niet de volledige prijs. Een luchthaven is een bijna perfecte omgeving om hogere bedragen te vragen. Zodra je door de veiligheidscontrole bent, kun je niet even naar de supermarkt aan de overkant lopen. Je hebt alleen de keuze uit de winkels, cafés en restaurants die zich in de vertrekhal bevinden.

Reizigers hebben daarnaast tijd over. Ze moeten vaak twee uur voor vertrek aanwezig zijn en raken tijdens het wachten verveeld. Een koffie drinken of iets eten is dan niet alleen een manier om honger en dorst te stillen, maar ook om de wachttijd te vullen. Voor veel vakantiegangers begint de reis bovendien al op de luchthaven. Bij dat vakantiegevoel hoort voor hen een kop koffie, een drankje of een uitgebreid ontbijt.

Ondernemers weten dat. Zolang passagiers bereid blijven zes euro voor een broodje en vier euro voor frisdrank te betalen, is er weinig commerciële reden om de prijzen te verlagen. De prijs wordt dus niet alleen bepaald door wat een broodje kost om te maken, maar ook door wat een reiziger op dat moment bereid is ervoor neer te leggen.

Het kan ook anders, zo bewees de luchthaven van Menorca vorig jaar: daar betaalde ik slechts 75 cent voor een flesje mineraalwater – gekoeld en wel.

Mag je zelf eten en drinken meenemen?

Gelukkig ben je niet verplicht om eten op de luchthaven te kopen. Gewone vaste etenswaren, zoals belegde broodjes, fruit, koekjes of een mueslireep, mogen doorgaans gewoon mee door de veiligheidscontrole. Voor internationale reizen kunnen bij aankomst wel invoerregels gelden voor bijvoorbeeld vlees, zuivel, groenten en fruit. Controleer die regels vooral wanneer je buiten de Europese Unie reist.

Voor vloeistoffen gelden aparte beperkingen. Op Schiphol mogen vloeistoffen in de handbagage momenteel alleen mee in verpakkingen van maximaal 100 milliliter. Een grotere drinkfles mag wel door de controle, zolang deze leeg is. Na de controle kun je hem bij een watertappunt of geschikte kraan opnieuw vullen. Schiphol bevestigt dat zelf in de uitleg over het meenemen van een drinkfles door de veiligheidscontrole.

De vloeistofregels kunnen per luchthaven verschillen, onder meer door de invoering van nieuwe CT-scanners. Controleer daarom voor zowel de heen- als terugreis de informatie van de luchthaven waar je vertrekt. Ga er niet automatisch van uit dat wat op Schiphol mag ook op de luchthaven van je vakantiebestemming is toegestaan.

Zo vermijd je de hoge prijzen op de luchthaven

Helemaal ontsnappen aan de luchthavenprijzen lukt niet altijd, maar met enige voorbereiding kun je flink besparen:

• Eet thuis of onderweg naar de luchthaven.
• Neem zelf belegde broodjes en droge snacks mee in je handbagage.
• Neem een lege hervulbare drinkfles mee en vul deze na de controle.
• Controleer vooraf waar zich gratis watertappunten bevinden.
• Vergelijk de prijzen van verschillende verkooppunten; vlak bij de gate betaal je soms meer dan elders in de terminal.
• Kijk of je bankrekening, creditcard of frequentflyerprogramma toegang geeft tot een lounge met eten en drinken.
• Koop alleen iets wanneer je het werkelijk nodig hebt en niet uitsluitend om de wachttijd te verdrijven.

Zijn de hoge luchthavenprijzen gerechtvaardigd?

Dat horeca op een luchthaven duurder is dan in een gewone winkelstraat, is goed te verklaren. De beveiliging, bevoorrading, openingstijden, personeelscontroles, beperkte opslagruimte en hoge huur zorgen werkelijk voor extra kosten. Maar dat betekent niet dat ieder prijsverschil automatisch redelijk is.

De beperkte concurrentie en de afhankelijke positie van passagiers maken het mogelijk om een stevige marge te rekenen. Uiteindelijk kosten eten en drinken op de luchthaven zoveel omdat de exploitatie duur is én omdat voldoende reizigers de gevraagde prijs blijven betalen.

Een massale boycot zal er waarschijnlijk niet snel komen. De eenvoudigste vorm van protest is daarom heel Nederlands: thuis een broodje smeren, een lege fles meenemen en die zes euro bewaren voor de vakantiebestemming.