Malaria klinkt voor veel vakantiegangers als een ziekte die alleen voorkomt in afgelegen delen van tropisch Afrika. Wie in een goed hotel verblijft, een georganiseerde rondreis maakt of uitsluitend bekende toeristische plaatsen bezoekt, denkt soms nauwelijks risico te lopen. Dat is een gevaarlijke misvatting. Malaria komt niet alleen voor in regenwouden, maar ook in steden, kustgebieden en populaire vakantielanden in Afrika, Azië en Latijns-Amerika.
Wereldwijd werden in 2024 naar schatting 282 miljoen gevallen van malaria geregistreerd. Ongeveer 610.000 mensen overleden aan de ziekte. Het grootste deel van de gevallen en sterfgevallen komt voor in Afrika, maar ook reizigers uit Europa kunnen besmet raken. Malaria is te voorkomen en te behandelen, maar snelle herkenning is daarbij essentieel.
Een luxe hotel beschermt niet automatisch
Een veelgemaakte denkfout is dat malaria alleen een probleem is voor avontuurlijke reizigers die in eenvoudige accommodaties slapen. Ook rondom resorts, lodges en hotels kunnen besmette muggen voorkomen. Een kamer met airconditioning verkleint het risico mogelijk, maar biedt geen volledige bescherming wanneer ramen openstaan of je ’s avonds buiten zit.
De malariamug is vooral actief tussen zonsondergang en zonsopkomst. Reizigers doen er daarom verstandig aan om ’s avonds bedekkende kleding te dragen en onbedekte huid in te smeren met een middel dat bijvoorbeeld DEET of icaridine bevat. Een geïmpregneerde klamboe kan nodig zijn wanneer de accommodatie onvoldoende tegen muggen is afgesloten.
Malariatabletten worden verkeerd gebruikt
Voor bepaalde bestemmingen wordt het gebruik van malariatabletten geadviseerd. Welke middelen geschikt zijn, hangt af van het reisgebied, de reisduur, de gezondheid van de reiziger en eventuele resistentie van de parasiet. Zelf op internet een middel uitkiezen is daarom niet verstandig.
Sommige reizigers beginnen te laat met de tabletten, slaan doses over of stoppen direct na thuiskomst. Daarmee kan de bescherming afnemen. Andere vakantiegangers denken dat malariatabletten volledige zekerheid bieden en besteden daardoor te weinig aandacht aan muggenwering. Profylaxe verkleint het risico, maar sluit een besmetting niet volledig uit.
Controleer ruim voor vertrek het actuele advies voor de bestemming en bespreek dit met een deskundige van een reizigersvaccinatiebureau. De risico’s kunnen zelfs binnen één land sterk verschillen. In Indonesië is malaria bijvoorbeeld vooral in bepaalde gebieden aanwezig, terwijl voor andere regio’s een ander advies geldt.
Klachten lijken aanvankelijk op griep
Malaria begint vaak met koorts, hoofdpijn, vermoeidheid en spierpijn. Ook misselijkheid, diarree, hoesten en kortademigheid kunnen voorkomen. De koorts hoeft niet extreem hoog te zijn en komt lang niet altijd volgens een herkenbaar patroon terug. Daardoor wordt malaria soms aangezien voor griep of een onschuldige infectie.
Krijg je tijdens of na een reis naar een malariagebied koorts, vertel een arts dan altijd waar je bent geweest. Doe dat ook wanneer de reis weken of maanden geleden was. Sommige vormen kunnen pas later klachten veroorzaken. Bij malaria tropica kan uitstel van behandeling snel tot ernstige complicaties leiden.
Malaria in Zuid-Europa?
De bewering dat malaria binnenkort vanzelf een algemeen vakantierisico wordt in Griekenland, Spanje of Turkije is te stellig. In Europa zijn in het verleden wel lokaal opgelopen gevallen gemeld, onder meer in Griekenland. Muggen die malaria kunnen overdragen komen bovendien nog in delen van Europa voor.
Klimaatverandering kan omstandigheden gunstiger maken voor muggen en door muggen overgedragen ziekten. Volgens het ECDC blijft het risico op grootschalige terugkeer van malaria in Europa echter relatief klein zolang gezondheidsdiensten besmettingen snel herkennen en behandelen. Voor de gemiddelde toerist naar Zuid-Europa bestaat daarom geen reden om uit voorzorg malariatabletten te slikken.
Het grootste gevaar blijft voorlopig onvoldoende voorbereiding op reizen naar bestaande risicogebieden. Malaria is geen reden om thuis te blijven, maar wel een ziekte die je serieus moet nemen. Een tijdig reisadvies, goede muggenwering en alertheid bij koorts kunnen letterlijk het verschil maken.