Belangrijk nieuws over de Nederlandse Antillen deze week was dat Curaçao en Sint Maarten autonome landen zouden worden binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Bonaire, Sint Eustatius en Saba zouden juist een directe band met Nederland krijgen. Er wordt vaak geschreven dat deze drie eilanden Nederlandse gemeenten met een speciale status zouden worden.
Die omschrijving roept meteen allerlei vragen op. Betekent dit dat je straks zonder paspoort naar Bonaire kunt vliegen en daar zonder verdere formaliteiten kunt gaan wonen en werken? Kun je er een huis huren en gebruikmaken van dezelfde uitkeringen en toeslagen als in een Nederlandse gemeente? En zorgt deze nieuwe status straks voor een grote stroom Nederlanders die zich permanent op de eilanden willen vestigen?
Inmiddels is duidelijker wat met die bijzondere status werd bedoeld. Bonaire, Sint Eustatius en Saba werden op 10 oktober 2010 openbare lichamen van Nederland. Ze worden meestal bijzondere gemeenten genoemd, maar functioneren niet precies hetzelfde als Roosendaal, Breda of Amsterdam. De grote afstand tot Europees Nederland, de beperkte omvang van de eilanden en de afwijkende economische en sociale omstandigheden maken aparte regels noodzakelijk.
Een Nederlandse identiteitskaart is bovendien niet voldoende om naar Bonaire, Sint Eustatius of Saba te vliegen. Voor de reis heb je een geldig paspoort nodig. Ook kun je je als Nederlander niet altijd zonder meer permanent op de eilanden vestigen. Wie langer blijft of er wil werken, krijgt te maken met toelatingsregels en moet in veel gevallen een verklaring van rechtswege aanvragen. Alleen bepaalde groepen, zoals mensen die op een van de eilanden geboren zijn of daar sterke familiebanden hebben, kunnen zich onder specifieke voorwaarden vrij vestigen.
Ook het sociale stelsel is niet simpelweg een kopie van dat in Europees Nederland. Op de eilanden gelden eigen regelingen voor onder meer inkomensondersteuning, zorg en huisvesting. De Nederlandse huurtoeslag en zorgtoeslag zijn daar dus niet automatisch op dezelfde manier van toepassing. Er bestaan lokale vormen van ondersteuning, maar daarvoor gelden eigen voorwaarden.
Een plotselinge verhuizing naar Bonaire met behoud van alle Nederlandse toeslagen zit er dus niet in. De nieuwe staatkundige structuur maakte de eilanden onderdeel van Nederland, maar veranderde ze niet in tropische kopieën van een gemiddelde Nederlandse gemeente.
Vakantie in eigen land krijgt er vanaf 2010 wel een bijzondere betekenis bij. Je blijft officieel binnen Nederland, maar reist duizenden kilometers, passeert een grenscontrole en komt terecht in een omgeving met een eigen cultuur, klimaat, taal en regelgeving. Veel exotischer kan een vakantie binnen hetzelfde land nauwelijks worden.