Vandaag is het precies 25 jaar geleden dat twee gekaapte vliegtuigen zich in de Twin Towers van het World Trade Center boorden. Op 11 september 2001 veranderde Lower Manhattan in enkele uren van een zakencentrum in een rampgebied. De plek waar de twee wolkenkrabbers hadden gestaan, kreeg al snel een naam die over de hele wereld bekend zou worden: Ground Zero.
Wie er kort na de aanslagen kwam, trof hekken, puin, bouwkranen en een enorme leegte aan. Nabestaanden kwamen er om slachtoffers te herdenken. New Yorkers stonden langs de afzettingen. Bezoekers lieten bloemen, vlaggen en briefjes achter.
Een kwart eeuw later ziet dezelfde plek er totaal anders uit. Ground Zero is niet alleen een herdenkingsplaats geworden. Het is inmiddels ook een van de drukst bezochte plekken van New York.
Van rampgebied naar nieuw stadsdeel
Na het opruimen van het puin begon een jarenlang proces van plannen, discussiëren en bouwen. Het World Trade Center moest herrijzen, maar tegelijkertijd moest er voldoende ruimte blijven voor de herinnering aan de 2.977 mensen die tijdens de aanslagen van 11 september omkwamen.
Dat resulteerde uiteindelijk in een opvallende combinatie van herdenken, architectuur, kantoren, winkels en toerisme.
Waar ooit de North Tower en South Tower stonden, bevinden zich tegenwoordig twee enorme vierkante waterbassins van het National September 11 Memorial. Het water verdwijnt langs de donkere wanden naar beneden. Rond beide bassins staan de namen van de slachtoffers.
Het Memorial werd op 11 september 2011 geopend. Drie jaar later volgde het ondergrondse 9/11 Memorial Museum. Inmiddels hebben tientallen miljoenen mensen de plek bezocht. Alleen al in 2025 kwamen volgens de organisatie 11,3 miljoen mensen naar het Memorial en 2,4 miljoen naar het museum.
Daarmee heeft een plek die ooit synoniem stond voor dood en verwoesting een vaste plek gekregen op de toeristische kaart van New York.
Een herdenkingsplek tussen de bezienswaardigheden
Daar zit iets ongemakkelijks aan.
Wie tegenwoordig een stedentrip naar New York plant, ziet het 9/11 Memorial terug tussen het Vrijheidsbeeld, Times Square, Central Park en het Empire State Building. Er zijn rondleidingen door het Financial District waarbij Ground Zero een van de belangrijkste stops is. Je kunt kaartjes voor het museum reserveren en het bezoek combineren met andere attracties in Lower Manhattan.
Ook de omgeving zelf is volledig veranderd. Naast het Memorial staat One World Trade Center met het One World Observatory. Aan de andere kant ligt het opvallende witte Oculus-station, dat tegelijkertijd een belangrijk winkelcentrum is. Restaurants, winkels, kantoren en toeristen liggen daarmee letterlijk naast een plek waar duizenden mensen zijn gestorven.
Dat contrast kan groot zijn.
Bij de bassins staan mensen zwijgend naar de namen te kijken. Enkele meters verderop wordt geposeerd voor vakantiefoto’s. Smartphones gaan omhoog voor selfies. Groepen lopen achter gidsen aan, terwijl andere bezoekers alweer onderweg zijn naar hun volgende bezienswaardigheid.
Is dat ongepast?
Misschien soms. Maar het is ook het onvermijdelijke gevolg van wat deze plek geworden is.
Rampentoerisme of noodzakelijk herinneren?
Plaatsen waar grote rampen of gewelddadige gebeurtenissen hebben plaatsgevonden, trekken vrijwel altijd bezoekers. Auschwitz, Hiroshima, Pompeï en de stranden van Normandië zijn eveneens plekken waar menselijk leed onderdeel is geworden van toerisme.
Daar hoeft niets verkeerds aan te zijn.
Juist doordat miljoenen mensen Ground Zero bezoeken, blijft het verhaal van 11 september verteld worden. Dat wordt steeds belangrijker. Er groeit inmiddels een generatie volwassenen op die de aanslagen zelf niet bewust heeft meegemaakt. Volgens het 9/11 Memorial & Museum zijn alleen al in de Verenigde Staten ongeveer 100 miljoen mensen geboren die te jong zijn om persoonlijke herinneringen aan 9/11 te hebben.
Voor hen zijn de aanslagen geen herinnering, maar geschiedenis.
Het museum speelt daarin een belangrijke rol. Foto’s, geluidsopnames, wrakstukken, persoonlijke bezittingen en verhalen van slachtoffers maken duidelijk dat achter de televisiebeelden duizenden individuele levens schuilgaan.
Vandaag is Ground Zero even geen gewone toeristische plek
Op deze vrijdag 11 september 2026 is dat verschil extra zichtbaar. Precies 25 jaar na de aanslagen vindt op het Memorial Plaza opnieuw de jaarlijkse herdenking plaats. Nabestaanden lezen de namen voor van de slachtoffers van 9/11 en van de aanslag op het World Trade Center in 1993. Tijdens de ceremonie zijn er momenten van stilte op de tijdstippen waarop de vliegtuigen insloegen en de torens instortten. De herdenking is niet toegankelijk voor het algemene publiek en het museum blijft vandaag gesloten.
Voor even verdwijnt daarmee het toeristische karakter naar de achtergrond.
Morgen lopen de bezoekers er weer rond. Er worden tickets gescand, rondleidingen gegeven en duizenden foto’s gemaakt.
Dat voelt misschien vreemd, maar het laat ook zien wat er in 25 jaar is gebeurd. Ground Zero is niet verdwenen achter hekken of veranderd in een afgesloten monument. De plek is opnieuw onderdeel geworden van New York.
Een plek waar wordt gewerkt, gewinkeld, gereisd en gefotografeerd.
Maar waar midden in al die dagelijkse drukte twee enorme lege plekken zijn gebleven.
Precies daar waar ooit de Twin Towers stonden.